Bài 39. Một số hợp chất của crom

I- HỢP CHẤT CROM (II)

1. Crom (II) oxit, CrO

CrO là một oxit bazơ, tác dụng với dung dịch HCl,H₂SO₄ loãng tạo thành muối crom (II): CrO+2HCl→CrCl₂+H₂O

CrO có tính khử, trong không khí CrO dễ bị oxi hóa thành crom (III) oxit Cr₂O₃.

2. Crom (II) hiđroxit, Cr(OH)₂

Cr(OH)₂ là chất rắn, màu vàng, được điều chế từ muối crom (II) và dung dịch kiềm (không có không khí):

CrCl₂+2NaOH→Cr(OH)₂↓+2NaCl

Cr(OH)₂ có tính khử, trong không khí Cr(OH)₂ bị oxi hóa thành Cr(OH)₃:

4Cr(OH)₂+O₂+2H₂O→4Cr(OH)₃

Cr(OH)₂ là một bazơ, tác dụng với dung dịch axit tạo thành muối crom (II):

Cr(OH)₂+2HCl→CrCl₂+2H₂O

3. Muối crom (II)

Muối crom (II) có tính khử mạnh. Thí dụ: dung dịch muối CrCl₂ tác dụng dễ dàng với khí clo, tạo thành muối crom (III) clorua:

2CrCl₂+Cl₂→2CrCl₃

II- HỢP CHẤT CROM (III)

1. Crom (III) oxit, Cr₂O₃

Cr₂O₃ là một oxit lưỡng tính, tan trong axit và kiềm đặc. Cr₂O₃ được dùng tạo màu lục cho đồ sứ, đồ thủy tinh.

2. Crom (III) hiđroxit, Cr(OH)₃

Cr(OH)₃ được điều chế bằng phản ứng trao đổi giữa muối crom (III) và dung dịch bazơ:

CrCl₃+3NaOH→Cr(OH)₃↓+3NaCl

Cr(OH)₃ là hiđroxit lưỡng tính, tan được trong dung dịch axit và dung dịch kiềm:

Cr(OH)₃+NaOH→Na[Cr(OH)₄] (hay NaCrO₂.2H₂O)

                             natri cromit

Cr(OH)₃+3HCl→CrCl₃+3H₂O

3. Muối crom (III)

Muối crom (III) có tính oxi hóa và tính khử.

Trong môi trường axit, muối crom (III) có tính oxi hóa và dễ bị những chất khử như Zn khử thành muối crom (II):

2Cr⁺³(dd)+Zn⁰→2Cr⁺²(dd)+Zn⁺²(dd)

Trong môi trường kiềm, muối crom (III) có tính khử và bị những chất oxi hóa mạnh oxi hóa thành muối crom (VI):

2Cr⁺³(dd)+3Br₂⁰+16OH⁻→2Cr+6O₂⁻⁴(dd)+6Br⁻(dd)+8H₂O

Muối crom (III) có ý nghĩa quan trọng trong thực tế là muối sunfat kép crom - kali hay phèn crom - kali K₂SO₄.Cr(SO₄)₃.24H₂O (viết gọn là KCr(SO₄)₂.12H₂O). Phèn crom  - kali có màu xanh tím, được dùng để thuộc da, làm chất cầm màu trong ngành nhuộm vải.

III- HỢP CHẤT CROM (VI)

1. Crom (VI) oxit, CrO₃

CrO₃ là chất rắn, màu đỏ thẫm.

CrO₃ có tính oxi hóa rất mạnh. Một số chất vô cơ và hữu cơ như S,P,C,NH₃,C₂H₅OH,... bốc cháy khi tiếp xúc với CrO₃, đồng thời CrO₃ bị khử thành Cr2O₃

Thí dụ: 2CrO₃+2NH₃→Cr₂O₃+N₂+3H₂O

CrO₃ là một oxit axit, tác dụng với nước thành hỗn hợp axit cromic H₂CrO₄ và axit đicromic H₂Cr₂O₇:

CrO₃+H₂O→H₂CrO₄

2CrO₃+H₂O→H₂Cr₂O₇

Hai axit này không tách ra được ở dạng tự do, chỉ tồn tại trong dung dịch. Nếu tách khỏi dung dịch, chúng sẽ bị phân hủy trở lại thành CrO₃.

2. Muối cromat và đicromat

Các muối cromat và đicromat là những hợp chất bền hơn nhiều so với các axit cromic và đicromic.

Muối cromat, như natri cromat Na₂CrO₄ và kali cromat K₂CrO₄ là muối của axit cromic, có màu vàng của ion cromat CrO²⁻₄

Muối đicromat, như natri đicromat Na₂Cr₂O₇ và kali đicromat K₂Cr₂O₇, là muối của axit đicromic. Những muối này có màu da cam của ion đicromat Cr₂O²⁻₇

Các muối cromat và đicromat có tính oxi hóa mạnh, đặc biệt trong môi trường axit, muối Cr(VI) bị khử thành muối Cr(III).

Thí dụ: